TAHRİBATA NEDEN OLMUŞ
İslahiye’de 110 dönümlük alan üzerinde gün ışığına çıkarılan bazalt taşından oluşan aslan, dağ tanrısı, savaş arabası gibi heykellerin bulunduğu Yesemek Açık Hava Müzesi ve Heykel Atölyesi yakınlarında yapılan gölet inşaatının birinci derece arkeolojik sit alanında tahribata neden olduğu iddia edildi. İnşaat çalışmaları, tarihi alana zarar verdiği gerekçesiyle 2019’da geçici olarak durduruldu.
KONU YARGIYA TAŞINDI
Gaziantep Kent Konseyi de inşaatın tamamen durdurulması için konuyu yargıya taşıdı. Dava süreci devam ederken, beklenen ICOMOS raporu da mahkemeye ulaştı. Yesemek’in sulama göleti projesi nedeniyle risk altında olduğu, projenin durdurulması gerektiği ve bu zamana kadar yapılan çalışmaların rehabilitasyon ile tersine çevrilmesi gerektiğini bildiren rapor doğrultusunda mahkeme, SİT alanı yakınlarında yapılacak gölet projesinin bölgeye zarar verebileceğine ve kısmen de tahribata yol açtığına hükmetti.
RAPOR KALICI LİSTE İÇİN ÖNEMLİ
Gaziantep Kent Konseyi Başkan Yardımcısı Sıtkı Severoğlu, mahkemenin rapor ile ilgili kararını değerlendirdi. Raporun Yesemek’in geleceği için önemli olduğunu belirten Severoğlu, “Gelen rapor, proje yapılırsa UNESCO Dünya Mirası Kalıcı Listesi’nde yer alamazsınız’ dedi. Mahkemenin vermiş olduğu kararsa, tüm sorunlara çözüm üretti. Bundan sonra yasal bir zorunluluk olarak, bu göletin devam etmemesi gerekiyor. Mahkeme ‘Birinci derece arkeolojik sit alanında bulunduğu ve sit bölgesinde tahribata yol açtığı anlaşılmakta’ dedi. Bu, çok önemli ama Gaziantepliler açısından bundan sonra ne yapılacağı önemlidir.” dedi.
GAZİANTEP KAZANDI
“Bu sürecin sonunda Gaziantep kazanmış oldu” diyen Severoğlu, “ Yesemek’in UNESCO Dünya Mirası Kalıcı Listesi’nde yer alması halinde, kentin geleceği için çok önemli adımlar atılacak. Gelen rapor, çok önemliydi. Raporda, Yesemek’in sulama göleti projesi nedeniyle risk altında olduğu ve projenin durdurulması gerektiği belirtildi. Ayrıca bu zamana kadar yapılan çalışmaların rehabilitasyon ile tersine çevrilmesi gerektiği de raporun içerisinde yer aldı. Bu uzun uğraşların sonucunda bize göre Gaziantep’in kültür turizmi kazanmış oldu. Kalıcı listede yer alabilirsek, binlerce turisti ilçemizde ağırlayacağız” dedi.
RAPORDAN ALINTI YAPTI
Severoğlu, Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi Türkiye Milli Komitesi ICOMOS’un raporundan alıntı yaptı. Raporda “Hitit İmparatorluk Dönemi’ne özgü yenilikçi bir sanatsal geleneğin gelişimine istisnai bir örnek olarak kabul edilebileceği, Yesemek Taş Ocağı ve Heykel Atölyesi’nin öneminin, daha geniş bir kültürel peyzajın parçası olarak bitişiğinde tespit edilen yerleşimle bağlantılı olma potansiyelinin bulunduğu ve taş ocağı işçiliği, üretimi ile heykellerin kullanım durumu hakkında bağlantı kurulabileceği; Yeni keşfedilen yerleşim, Dünya Mirası adaylığına dahil edildiği takdirde, yerleşimin heykel atölyesinin amacını ortaya çıkarabileceği ve adaylığın genel değerine büyük ölçüde katkıda bulunabileceği; Birçok önemli soru cevapsız kaldığından yakın zamanda keşfedilen yerleşim hakkında, çalışma ve yayın için daha fazla zamana ve kaynağa ve araştırmaya ihtiyaç duyulduğuna yer verildi. Yani Baraj projesinin alandaki hafriyat ve yol çalışmalarından kaynaklanan son derece zarar verici etkilerinin yanı sıra projenin ilerlemesi halinde diğer etkilerin potansiyeli göz önüne alındığında, adaylıkla ilgili herhangi bir ilerleme kaydedilmeden önce baraj projesinin tamamen durdurulması ve şimdiye kadar hasar gören alanların tam arkeolojik denetimle düzeltilmesi gerektiği düşünülmektedir” dedi.
YESEMEK KAZANÇ OLDU
Gaziantep Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu kararı ile çalışmaların durdurulmuş olmasının önemli olduğunu belirten Severoğlu, “DSİ’nin ICOMOS ve Mahkeme kararı sonucunu beklemiş olması Yesemek için bir kazanç olmuştur. Bu konuda yaşananlardan dersler çıkarılması ve bundan sonra yapılacakların doğru planlanması gerekmektedir. Gaziantep bu konuda geçmişte de güzel örnekler vermiştir.
ZEUGMA ÖRNEĞİ
Severoğlu konuşmasında “Zeugma Mozaiklerinin Gaziantep’ten götürülmesi konusunda tüm şehir ve sivil toplum örgütleri tek yürek olmuş, davalar açılmış ve benzer şekilde kazanılmıştı. Sonuç olarak bugün Gaziantep dünyanın tanıdığı ve bildiği bir mozaik müzesine sahip oldu ve bunun yanında Zeugma Ören yerinde halen çok başarılı kazılar sürdürülmektedir. Yesemek’in UNESCO Dünya Mirası Kalıcı Listesine alınması Gaziantep ve İslahiye’nin geleceği için çok çok önemlidir. Hemen yanımızdaki Göbeklitepe örneğine bakacak olursak, UNESCO kalıcı listesine girdiği 2020 yılından bu yana, tüm olumsuz pandemi sürecine rağmen 3 Milyona yakın ziyaretçi almıştır, bu da listeye girmenin ne kadar önemli olduğunu göstermektedir”
KALICI LİSTE İÇİN BÜYÜK ADIM
“Her ülke her yıl sadece bir yeri UNESCO Dünya Mirası Kalıcı Listesine önerebiliyor. Yesemek ile ilgili ICOMOS raporunda yer alan olumsuzluklar hem idare mahkemelerimizin verdiği kararla hem de Gaziantep’teki STK’ların ve Kent Konseyimizin bu konuyu sahiplenmesi ile ortadan kalkmıştır” diyen Severoğlu, “Şimdi yapılması gereken, Üniversitelerimizin Mimarlık ve Arkeoloji Bölümleri, ilgili tüm resmi kurumlar ve STK’ların birlikte yapacakları çalıştay ile verilen zararların nasıl telafi edileceğinin tespit edilmesidir. Bu konuda hemen harekete geçilmelidir ki 2023’te Yesemek UNESCO Dünya Mirası Kalıcı listesine girebilsin. Gaziantep Kent Konseyimiz başta olmak üzere ilgili Bakanlıklarımız, Valiliğimiz, Belediyelerimiz, Üniversitelerimiz ve Sivil Toplum kuruluşlarımızın ve hepsinden önemlisi yerelde yani Yesemek Köyünde ve İslahiye’de yaşayanların katılımı ile çalışmalar yapılmalı ve ortak akıl ile bu önemli tarihi miras ve bölgenin geleceği planlanmalıdır. Gaziantep çevresindeki arkeolojik kentler ile bir kültür şehridir. Bu kültürel değerlerin korunması gelecek kuşaklara borcumuz olup, bugün yaşayanların bu planlamaları yapma sorumluluğu vardır”